Persona Portfolyoda Gerekli mi?

Birçok junior UX portfolyosunda persona bölümü aynı hissi verir: bir isim, yaş, meslek, birkaç hedef, birkaç frustrasyon ve çoğu zaman projeyle zayıf bağlantısı olan küçük bir kart.

Bu kart kötü tasarlandığı için sorunlu değildir. Sorun, case study içinde ne işe yaradığının belirsiz kalmasıdır.

Persona, UX eğitimlerinde sık anlatılan bir araç olduğu için birçok tasarımcı portfolyosuna persona eklemesi gerektiğini düşünür. Sanki persona yoksa araştırma yapılmamış, kullanıcı anlaşılmamış veya süreç eksik kalmış gibi görünür. Oysa iyi bir case study, kullanılan her yöntemi göstermek zorunda değildir. İyi bir case study, tasarım kararının nasıl oluştuğunu anlaşılır hale getirmelidir.

Bu yüzden doğru soru şu değildir:

Bu projeye persona eklemeli miyim?

Daha doğru soru şudur:

Bu persona, okuyucunun problemi, kullanıcı ihtiyacını veya tasarım kararını daha iyi anlamasını sağlıyor mu?

Cevap evetse persona işe yarar. Cevap hayırsa, portfolyoda yer kaplayan dekoratif bir UX artefact’ine dönüşür.

Persona nedir?

Persona, belirli bir kullanıcı grubunu temsil eden özet bir profildir. Genellikle araştırma verilerinden, görüşmelerden, davranış örüntülerinden ve ihtiyaçlardan beslenir.

Ama portfolyo açısından persona’nın değeri, kartın tasarımında değil, temsil ettiği içgörüdedir.

Zayıf bir persona şuna benzer:

• Ayşe, 28 yaşında
• Yoğun çalışan bir profesyonel
• Hızlı işlem yapmak istiyor
• Karmaşık arayüzlerden hoşlanmıyor
• Teknolojiyle arası iyi

Bu bilgiler tek başına kötü değildir. Fakat case study içinde tasarım kararlarını açıklamıyorsa fazla genel kalır. Hemen hemen her dijital ürün kullanıcısı hızlı işlem yapmak ister. Hemen hemen herkes karmaşık arayüzlerden hoşlanmaz.

Güçlü persona ise daha keskin bir davranış örüntüsü taşır:

• Kullanıcı işlemi sık yapmıyor, bu yüzden her adımda güven duymaya ihtiyaç duyuyor.
• Ürün kategorisini biliyor ama finansal sonuçlardan emin olmadığı için karar vermeden önce karşılaştırma yapmak istiyor.
• İşlemi mobilde başlatıyor, fakat son kararı daha sakin bir anda veriyor.
• Hata yaptığında geri alabileceğinden emin olmak istiyor.

Bunlar yaş, isim veya stok fotoğraftan daha değerlidir. Çünkü tasarım kararlarına bağlanabilir.

Portfolyoda persona ne zaman işe yarar?

Persona, case study’de üç durumda işe yarar.

1. Farklı kullanıcı tipleri gerçekten farklı kararlar gerektiriyorsa

Bazı projelerde herkes için aynı kullanıcı ihtiyacından bahsedilemez. Örneğin bir ödeme ürününde yeni kullanıcı ile sık kullanan kullanıcı aynı beklentiye sahip olmayabilir. Yeni kullanıcı güven ve açıklık isterken, sık kullanan kullanıcı hız ve tekrar kolaylığı isteyebilir.

Bu durumda persona veya segment anlatımı, tasarım kararlarının neden farklılaştığını gösterir.

Örneğin şöyle bir anlatım güçlü olur:

Araştırmada iki farklı davranış örüntüsü gördük. İlk grup işlemi nadiren yaptığı için açıklama ve güven sinyallerine ihtiyaç duyuyordu. İkinci grup aynı işlemi düzenli yaptığı için daha kısa bir akış bekliyordu. Bu yüzden tasarımda hem açıklayıcı ilk kullanım deneyimi hem de tekrar eden kullanıcılar için daha hızlı ilerleme yolu oluşturduk.

Burada persona sadece kart değildir. Kararın sebebidir.

2. Persona belirli bir tasarım önceliğini açıklıyorsa

Bazen persona, tasarımda neden belirli bir şeye öncelik verdiğini anlatır.

Örneğin:

• Kullanıcı ilk kez kredi başvurusu yapıyorsa, güven ve açıklık öncelik kazanır.
• Kullanıcı acil bir işlem yapıyorsa, hız ve hata toleransı önemli olur.
• Kullanıcı karmaşık bir ürünü karşılaştırıyorsa, açıklama ve karşılaştırma yapısı öne çıkar.
• Kullanıcı işlem sonucundan emin değilse, geri bildirim ve onay mesajları kritik hale gelir.

Bu durumda persona, “kim için tasarladık?” sorusundan çok “neden bu öncelikleri seçtik?” sorusuna cevap verir.

Portfolyoda güçlü görünen şey de budur.

3. Persona araştırma bulgularından geliyorsa

Persona’nın en zayıf hali, araştırma yapılmadan tahminle oluşturulan halidir. Bu durumda genellikle klişe hedefler ve frustrasyonlar ortaya çıkar.

Daha güçlü bir yaklaşım için persona’yı araştırma kanıtına bağlamak gerekir.

Şöyle yazılabilir:

Görüşmelerde özellikle ilk kez başvuru yapan kullanıcıların işlem adımlarını değil, kararın sonucunu anlamakta zorlandığını gördük. Bu nedenle persona’yı demografik bilgiler üzerinden değil, karar anındaki belirsizlik seviyesi üzerinden tanımladık.

Bu anlatım okuyucuya şunu gösterir:

• Persona rastgele oluşturulmadı.
• Bir araştırma bulgusuna dayanıyor.
• Tasarım kararlarını etkiledi.
• Case study içinde bir işlevi var.

Persona ne zaman gereksiz görünür?

Persona her projede gerekli değildir. Hatta bazı case study’lerde eklenmesi anlatıyı zayıflatabilir.

1. Persona tasarım kararını etkilemiyorsa

Bir persona kartı ekledin ama sonraki bölümlerde bu karttan hiç bahsetmiyorsan, okuyucu için değeri düşer.

Şu durum sık görülür:

1. Persona gösterilir.
2. Sonra wireframe’ler gösterilir.
3. Sonra final ekranlar gösterilir.
4. Persona ile ekranlar arasındaki bağ hiç açıklanmaz.

Bu durumda persona, süreci tamamlamak için konmuş gibi görünür.

Daha iyi çözüm şudur: persona’yı kaldır veya persona yerine doğrudan kullanıcı ihtiyacını yaz.

Örneğin:

Kullanıcılar işlem sırasında hangi adımda olduklarını görmek istiyordu, çünkü sürecin ne kadar süreceğini bilmediklerinde yarıda bırakma eğilimi artıyordu.

Bu cümle, zayıf bir persona kartından daha güçlü olabilir.

2. Persona sadece demografik bilgi içeriyorsa

Yaş, cinsiyet, meslek, şehir gibi bilgiler her zaman gereksiz değildir. Fakat tasarım kararını etkilemiyorsa portfolyoda fazla yer kaplar.

Bir bankacılık, sağlık, eğitim veya kamu hizmeti ürününde demografi önemli olabilir. Fakat birçok dijital ürün projesinde davranış, ihtiyaç ve bağlam daha önemlidir.

Portfolyoda şu bilgileri öne çıkarmak daha değerlidir:

• Kullanıcı neyi başarmaya çalışıyor?
• Hangi noktada zorlanıyor?
• Hangi bilgiye güvenmiyor?
• Hangi kararı verirken tereddüt ediyor?
• Hangi durumda işlemi bırakıyor?
• Hangi tasarım kararı bu davranışa cevap veriyor?

Bunlar case study için daha kullanışlıdır.

3. Persona aynı şeyi tekrar ediyorsa

Bazen persona zaten problem statement, research findings veya journey map içinde anlatılan şeyi tekrar eder.

Bu durumda persona bölümü ayrı bir bölüm olmak zorunda değildir. Kullanıcı segmentleri, araştırma bulguları veya problem alanı içinde daha kısa anlatılabilir.

Örneğin ayrı bir persona kartı yerine şöyle bir bölüm daha iyi çalışabilir:

Araştırmada iki temel davranış gördük: işlemi hızlıca tamamlamak isteyen deneyimli kullanıcılar ve karar vermeden önce daha fazla açıklama arayan yeni kullanıcılar. Tasarım kararlarımız bu iki ihtiyacı dengelemeye odaklandı.

Bu açıklama hem kısa hem işlevseldir.

Portfolyoda persona nasıl daha iyi anlatılır?

Persona kullanacaksan, onu bir profil kartı olarak değil, tasarım gerekçesinin parçası olarak yaz.

Aşağıdaki yapı işe yarar:

1. Persona’nın nereden geldiğini söyle

Okuyucu persona’nın araştırmaya mı, analitik veriye mi, müşteri destek kayıtlarına mı, stakeholder gözlemlerine mi dayandığını bilmek ister.

Örnek:

Bu persona, 6 kullanıcı görüşmesi ve müşteri destek kayıtlarında tekrar eden sorunlardan çıkarıldı.

Araştırma yapmadıysan bunu da açık yazabilirsin:

Bu çalışma sınırlı araştırma verisiyle ilerledi. Bu yüzden persona yerine varsayımsal kullanıcı senaryosu kullandım ve sonraki testlerde doğrulanması gereken riskleri belirledim.

Bu cümle, sahte güven üretmekten daha iyidir.

2. Persona’yı davranış üzerinden tanımla

Demografik bilgiler yerine davranış örüntüsünü öne çıkar.

Zayıf örnek:

Elif, 31 yaşında, yoğun çalışan bir kullanıcıdır.

Daha güçlü örnek:

Elif, işlemi nadiren yaptığı için adımlar arasında güven sinyallerine ihtiyaç duyan bir kullanıcı tipini temsil eder.

Burada okuyucu, tasarım kararının nereye bağlanacağını görür.

3. Persona’yı tasarım kararına bağla

Persona bölümünden sonra mutlaka şu bağlantıyı kur:

Bu nedenle tasarımda… Bu bulgu nedeniyle… Bu kullanıcı tipi için… Bu öncelik tasarım kararını etkiledi çünkü…

Örnek:

Bu kullanıcı tipi, işlem sonucunu anlamadan ilerlemek istemiyordu. Bu yüzden onay ekranında sadece “başarılı” mesajı göstermek yerine, işlem sonucunu, sonraki adımı ve geri dönüş yolunu açıkça yazdık.

Bu cümle persona’yı doğrudan UX writing ve flow kararına bağlar.

4. Birden fazla persona kullanıyorsan farklarını netleştir

Üç persona gösterip hepsi aynı ihtiyaçları söylüyorsa, okuyucu için fark oluşmaz.

Birden fazla persona kullanacaksan fark şu alanlarda görünmeli:

• Hedef
• Deneyim seviyesi
• Kullanım sıklığı
• Risk algısı
• Karar verme davranışı
• Bilgi ihtiyacı
• Başarı kriteri

Örneğin:

Yeni kullanıcı güven ve açıklama bekliyordu. Deneyimli kullanıcı aynı işlemi daha az adımla tamamlamak istiyordu. Bu fark, ilk kullanım deneyimi ve tekrar eden kullanım yolu arasında iki ayrı tasarım önceliği oluşturmamıza neden oldu.

Bu anlatım, iki personanın neden gerekli olduğunu açıklar.

Persona yerine ne kullanabilirsin?

Bazen persona yerine daha iyi çalışan formatlar vardır.

Kullanıcı segmenti

Eğer farklı kullanıcı grupları varsa ama detaylı persona gerekmiyorsa segment yeterli olabilir.

Örnek:

Yeni kullanıcılar Tekrar eden kullanıcılar Kararsız kullanıcılar Risk algısı yüksek kullanıcılar

Kullanıcı senaryosu

Eğer bağlam önemliyse persona yerine senaryo daha iyi olabilir.

Örnek:

Kullanıcı mobilde başvuruya başlıyor, fakat karar vermeden önce maliyeti ve geri ödeme planını anlamak istiyor.

Jobs to be Done

Eğer kullanıcı motivasyonu önemliyse, job statement daha net olabilir.

Örnek:

Kullanıcı, karar vermeden önce seçeneğin kendisi için güvenli ve yönetilebilir olduğunu anlamak istiyor.

Problem statement

Eğer amaç sadece problemi netleştirmekse persona gerekmez. İyi yazılmış bir problem statement daha güçlü olabilir.

Örnek:

Kullanıcılar başvuru sürecinde hangi bilginin bağlayıcı olduğunu anlamadıkları için son adıma gelmeden süreci terk ediyordu.

Kısa kontrol listesi

Persona’yı case study’ye eklemeden önce şu soruları sor:

• Persona gerçek bir araştırma bulgusuna dayanıyor mu?
• Tasarım kararlarından en az birini açıklıyor mu?
• Demografiden çok davranış ve ihtiyaç anlatıyor mu?
• Sonraki bölümlerde persona’ya tekrar bağlanıyor musun?
• Persona olmadan case study daha net olur mu?
• Bir kullanıcı segmenti veya senaryo aynı işi daha kısa yapar mı?

Bu soruların çoğuna evet diyemiyorsan persona’yı ayrı bir bölüm olarak kullanmak zorunda değilsin.

Güçlü bir persona bölümü nasıl yazılabilir?

Aşağıdaki örnek yapı kullanılabilir:

Araştırmada iki kullanıcı davranışı öne çıktı. İlk grup işlemi daha önce deneyimlemediği için her adımda açıklama ve güven sinyali bekliyordu. İkinci grup aynı işlemi düzenli yaptığı için hızlı ilerlemek ve gereksiz açıklamaları atlamak istiyordu.

Bu nedenle persona’yı demografik bilgilerle değil, karar anındaki güven ihtiyacı ve kullanım sıklığı üzerinden tanımladım. Tasarımda hem ilk kullanımda açıklayıcı bir akış hem de tekrar eden kullanıcılar için daha kısa bir ilerleme yolu oluşturdum.

Bu bölümde süs yok. Tasarım kararına bağlanan net bir kullanıcı anlayışı var.

Sonraki adım

Persona kullanacaksan, kartı daha güzel tasarlamadan önce şu bağlantıyı yaz:

Bu kullanıcı tipini anlamak hangi tasarım kararımı değiştirdi?

Bu soruya net cevap veremiyorsan persona’yı büyütme. Kullanıcı ihtiyacını, davranış örüntüsünü veya problem statement’ı daha güçlü yaz.